Παρατυπίες της Κομισιόν σχετικά με την απόκρυψη σημαντικών πληροφοριών για τις συμβάσεις εμβολίων για την COVID- 19 διαπίστωσε το Ανώτατο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης «καίγοντας» την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μόλις μια ημέρα πριν από την κρίσιμη ψηφοφορία για την επανεκλογή στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Σημειώνεται πως το παρελθόν της Φον Ντερ Λάιεν σε θέματα διαφάνειας αποτελούσε ήδη μια μαύρη κηλίδα στην πολιτική της σταδιοδρομία, από την εποχή που ήταν υπουργός Άμυνας στη Γερμανία. Και τότε η θητεία της είχε σημαδευτεί από κατηγορίες για διαφθορά, νεποτισμό και κατασπατάληση δημοσίου χρήματος.
Πολλοί ευρωβουλευτές - σε κατ’ ιδίαν συνομιλίες - έχουν επισημάνει το έλλειμμα αξιοπιστίας που υπάρχει προς το πρόσωπό της, υπογραμμίζοντας μεταξύ άλλων και το σκάνδαλο «PfizerGate», με το μυστικό ντιλ το οποίο έκλεισε με προσωπικές επαφές της ίδιας και του CEO της Pfizer, Άλμπερτ Μπουρλά.
Εκτός από τη Pfizer, η Επιτροπή υπέγραψε συμφωνίες για προμήθεια εμβολίων με τις AstraZeneca, Sanofi, GSK, Johnson & Johnson, BioNTech και Moderna. Σχεδόν 3 δισεκατομμύρια ευρώ είχαν αποδεσμευτεί προκειμένου να γίνει άμεσα η πρώτη παραγγελία, την περίοδο 2020 - 2021.
Η απόφαση που «καίει» την Ούρσουλα
Το Δικαστήριο της ΕΕ απεφάνθη πως η Κομισιόν δεν παρείχε «αρκετή πρόσβαση» στις συμβάσεις για τα εμβόλια Covid-19 με τις φαρμακοβιομηχανίες, διαπιστώνοντας παρατυπίες στην αιτιολόγηση της για απόκρυψη τμημάτων των εγγράφων.
H υπόθεση κατέληξε στη δικαιοσύνη ύστερα από αίτημα της ομάδας ευρωβουλευτών των «Πράσινων» για πρόσβαση στις συμβάσεις εμβολίων της Κομισιόν με τις φαρμακοβιομηχανίες. Συγκεκριμένα τον Οκτώβριο του 2021, οι εν λόγω ευρωβουλευτές ζήτησαν να τους δοθούν οι συμβάσεις, προκειμένου να γνωρίζουν τους όρους και τις προϋποθέσεις των συμφωνιών.
Η Επιτροπή συμφώνησε να παράσχει μόνο μερική πρόσβαση σε ορισμένες συμβάσεις. Στην πραγματικότητα η Κομισιόν πραγματοποίησε εν κρυπτώ όλες τις συμφωνίες για την παροχή εμβολίων με τις φαρμακοβιομηχανίες, ενώ στα έγγραφα που δημοσιοποίησε είχαν αφαιρεθεί τα σημαντικότερα σημεία των συμβάσεων με την επίκληση της ιδιωτικότητας και της προστασίας εμπορικών συμφερόντων.
Αντιδρώντας οι ευρωβουλευτές οδήγησαν την Κομισιόν στο ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ, το οποίο σήμερα Τετάρτη 17/7 έκρινε πως υπήρξαν «παρατυπίες» από πλευράς Κομισιόν που, όπως αναφέρεται, «δεν απέδειξε ότι η ευρύτερη πρόσβαση σε αυτές τις ρήτρες θα υπονόμευε πραγματικά τα εμπορικά συμφέροντα αυτών των επιχειρήσεων».
Σύμφωνα με το Δικαστήριο, η Επιτροπή «δεν απέδειξε ότι η ευρύτερη πρόσβαση σε αυτές τις ρήτρες θα υπονόμευε πράγματι τα εμπορικά συμφέροντα των εν λόγω επιχειρήσεων». «Αυτές οι συμβάσεις αφορούν τη δημόσια υγεία και είναι προς το δημόσιο συμφέρον οι πληροφορίες που περιέχουν σχετικά με τις τιμές των εμβολίων, την ευθύνη για παρενέργειες, τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης και άλλες βασικές πληροφορίες να είναι όσο το δυνατόν πιο διαφανείς και προσβάσιμες στο κοινό», δήλωσε η ευρωβουλευτής Κιμ βαν Σπάρεντακ.
H Τίλι Μετς, επίσης ευρωβουλευτής από τους Πράσινους που συμμετείχε στην ομάδα που προσέφυγε στη δικαιοσύνη, είπε ότι η απόφαση είναι «σημαντική για το μέλλον», καθώς η Επιτροπή αναμένεται να προχωρήσει σε περισσότερες κοινές προμήθειες — στην υγεία, αλλά ενδεχομένως και στην άμυνα. «Η Κομισιόν πρέπει τώρα να προσαρμόσει τον χειρισμό των αιτημάτων πρόσβασης σε έγγραφα ώστε να είναι σύμφωνος με τη σημερινή απόφαση», πρόσθεσε.
Εκκρεμεί και το PfizerGate
Σημειώνεται πως ακόμη πιο σκανδαλώδης ήταν η υπόθεση της συμφωνία με τη Pfizer, η οποία «έκλεισε» με προσωπική διαβούλευση της Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν με τον CEO της φαρμακοβιομηχανίας Άλμπερτ Μπουρλά, χωρίς ποτέ να δημοσιευτούν οι λεπτομέρειες της σύμβασης.
Το αποκαλούμενο και «PfizerGate» αποτελεί μια από τις μελανότερες σελίδες της θητείας της Φον Ντερ Λάιεν. Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής,ο αρμόδιος θεσμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ερευνά καταγγελίες διαφθοράς κατά των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, το 2022 κατηγόρησε την Επιτροπή για κακοδιοίκηση σχετικά με τη μη δημοσιοποίηση των SMS που αντάλλαξε η πρόεδρος της Κομισιόν με τον CEO της Pfizer για το «χρυσό» deal και οι New York Times προσέφυγαν στη δικαιοσύνη.
Η αντίδραση της Κομισιόν
Μετά την απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου της ΕΕ, η Κομισιόν εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία προαναγγέλλει την κατάθεση έφεσης, σημειώνοντας πως «επιφυλάσσεται των νομικών επιλογών της».
«Η Επιτροπή θα μελετήσει προσεκτικά τις αποφάσεις του Δικαστηρίου και τις επιπτώσεις τους», αναφέρει η Κομισιόν και προσθέτει: «Στις αποφάσεις του, το Γενικό Δικαστήριο συμφωνεί με την Επιτροπή για τους περισσότερους ισχυρισμούς. Ειδικότερα, αναγνωρίζει ότι η προστασία του εμπορικού συμφέροντος καλύπτει τις ρήτρες των συμβάσεων που αφορούν:
- Την τοποθεσία των χώρων παραγωγής·
- Τις διατάξεις για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας·
- Τις διατάξεις για τις προκαταβολές
- Την πρόσβαση στα χρονοδιαγράμματα παράδοσης.
«Το Γενικό Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η Επιτροπή είχε το δικαίωμα να παρέχει μόνο μερική πρόσβαση. Δέχτηκε μόνο εν μέρει τη νομική αγωγή σε δύο σημεία. Αποφάνθηκε ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε παράσχει περισσότερες εξηγήσεις για να δικαιολογήσει την άρνηση πρόσβασης σε ορισμένες διατάξεις των συμβάσεων. Αποφάνθηκε επίσης ότι η Επιτροπή έπρεπε να παράσχει τα προσωπικά δεδομένα που σχετίζονται με τα μέλη των διαπραγματευτικών ομάδων, που αποτελούνται από εκπροσώπους των κρατών μελών και αξιωματούχους της Επιτροπής», σημειώνει η Κομισιόν και καταλήγει:
«Γενικά, η Επιτροπή παρέχει την ευρύτερη δυνατή πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα, σύμφωνα με τις αρχές της διαφάνειας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η Επιτροπή χρειαζόταν να βρει μια δύσκολη ισορροπία μεταξύ του δικαιώματος του κοινού στην πληροφόρηση - συμπεριλαμβανομένων των βουλευτών - και των νομικών απαιτήσεων που απορρέουν από τις ίδιες τις συμβάσεις για την COVID-19, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αξιώσεις αποζημίωσης επιβαρύνοντας τους ευρωπαίους φορολογούμενους. Μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις στο παρελθόν, το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει την ανάγκη προστασίας των επιχειρηματικών συμφερόντων ενός συμβατικού εταίρου.
Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή είχε παράσχει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (βάσει της Συμφωνίας Πλαίσιο για τις σχέσεις μεταξύ των δύο θεσμικών οργάνων) πλήρεις πληροφορίες σχετικά με τις συμβάσεις εμβολίων κατά του COVID-19. Σύμφωνα με τον θεσμικό της ρόλο, η Επιτροπή είναι υπεύθυνη να διασφαλίζει την απουσία σύγκρουσης συμφερόντων και έχει επίσης καθήκον να προστατεύει το απόρρητο και τα προσωπικά δεδομένα των ενδιαφερομένων ατόμων. Σε αυτό το στάδιο, η Επιτροπή επιφυλάσσεται των νομικών επιλογών της».