Μοιάζει σαν να έχει περάσει μια ολόκληρη ζωή. Ο Εμανουέλ Μακρόν ανέβηκε στη σκηνή το 2017, με ένα αγορίστικο ελατήριο στο βηματισμό του και έναν ενθουσιασμό στη νικητήρια ομιλία του: Η μεγάλη είσοδος στην προεδρία του.
Υποσχέθηκε ότι θα ήταν η κεντρώα ελπίδα της Γαλλίας μετά από δεκαετίες διχασμού, ο μεγάλος μεταρρυθμιστής που θα τραβούσε τη Γαλλία στην πρώτη γραμμή των παγκόσμιων επιχειρήσεων. Τώρα κοιτάζει αυτό που σίγουρα θα είναι η πραγματική του κληρονομιά: Ο Μακρόν άνοιξε την πόρτα στην ακροδεξιά στη Γαλλία.
Μετά από μια συντριπτική ήττα στις εκλογές του Μαΐου για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η απόφασή του να προκηρύξει πρόωρες εκλογές έχει, τουλάχιστον εν μέρει, γυρίσει μπούμερανγκ.
Σε ένα αποτέλεσμα-έκπληξη, το Νέο Λαϊκό Μέτωπο (NFP), ένα σύμπλεγμα αριστερών κομμάτων, κέρδισε 182 έδρες στην Εθνοσυνέλευση, που υπολείπονται της πλειοψηφίας, αλλά προηγούνται τόσο του κεντρώου μπλοκ του Μακρόν όσο και της ακροδεξιάς.
Το ακροδεξιό μπλοκ αναμενόταν ευρέως να έρθει πρώτο, αλλά μια προσπάθεια σε όλη τη χώρα να το συγκρατήσει, με αριστερούς και κεντρώους υποψηφίους να κατεβαίνουν για να συγκεντρώσουν την αντι-ακροδεξιά ψήφο, πέτυχε.
Μια ανακούφιση για τον Μακρόν, ο οποίος θα έπρεπε να σωθεί από την αναγκαστική συνεργασία με έναν ακροδεξιό πρωθυπουργό. Όμως το πολιτικό χάος ενός κοινοβουλίου χωρίς ψήφους περιμένει: Πολύ μακριά από τη σαρωτική νίκη που πέτυχε το 2017.
Φωτογραφία: Ο εκλεγμένος πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν κάνει χειρονομίες κατά τη διάρκεια εορτασμού της νίκης του έξω από το μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, Γαλλία, Κυριακή 7 Μαΐου 2017. | AP Photo/Thibault Camus
Τολμηρός είναι ο τρόπος με τον οποίο πολλοί αποστάλαξαν την ραγδαία άνοδό του στη γαλλική προεδρία- αλαζονικός είναι ο τρόπος με τον οποίο πολλοί βλέπουν τώρα την πτώση του σαν Ίκαρος.
Ο Μακρόν γκρέμισε την αρχιτεκτονική της γαλλικής πολιτικής κατά τη ραγδαία άνοδό του στο Μέγαρο των Ηλυσίων. Σμιλεύοντας ένα νέο, κεντρώο κόμμα από την πολιτική δεξιά και αριστερά, η σαρωτική νίκη του το 2017 - μετά από ένα σύντομο μόλις πέρασμα από την κυβέρνηση ως υπουργός - τον έθεσε στη θέση να πνίξει το πολιτικό τοπίο, προσπαθώντας να ικανοποιήσει τις αντιμεταναστευτικές συνοριακές πολιτικές με δημοσιονομικά χαλαρές περιβαλλοντικές και κοινωνικές προστασίες.
Με τον Μακρόν να κυριαρχεί στον μεσαίο χώρο, το πολιτικό οξυγόνο απορροφήθηκε στα άκρα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την πόλωση των πολιτικών προτάσεων - από την ουδετεροποίηση του ιερού κοσμικού χαρακτήρα της Γαλλίας στα αριστερά μέχρι την καταδίωξη των «ισλαμιστικών ιδεολογιών» στα δεξιά - και μια βαθύτερη, επώδυνη διαίρεση στη γαλλική κοινωνία.
Το πολιτικό του αστέρι έλαμψε λαμπρά, αλλά ήδη καταρρέει από μόνο του. Αυτό είναι ένα τέλος που ο ίδιος δημιούργησε.
Σχέση αγάπης ή μίσους
Ποτέ δεν φοβήθηκε να χαράξει μια δύσκολη πορεία, στις αρχές της προεδρίας του όργωσε το μεταρρυθμιστικό του σχέδιο: μείωσε τους φόρους για τους πλούσιους και αύξησε τις τιμές του ντίζελ. Οι προτάσεις ήταν τυπικά Μακρονικές: Δημοσιονομικά υγιείς, επιχειρηματικά προσανατολισμένες και με κακή προώθηση.
Η αντίδραση του κοινού έγινε επίσης κλασική για τον Μακρόν: Φλογερή οργή στους δρόμους της Γαλλίας.
Ο φόρος στο ντίζελ προκάλεσε τις χειρότερες διαμαρτυρίες που είχε δει η Γαλλία - ίσως η πνευματική πατρίδα της οργής των δρόμων - εδώ και δεκαετίες. Το κίνημα των «κίτρινων γιλέκων» σάρωσε τη χώρα το 2018, βγάζοντας εκατοντάδες χιλιάδες Γάλλους στους δρόμους, αψηφώντας τη σκληρή αστυνόμευση και καταφέρνοντας να κρατήσει σε ομηρία την πολιτική ατζέντα της χώρας.
«Νομίζω ότι καμία χώρα δεν προχωράει μπροστά αν δεν ακούσει και αυτό το κομμάτι της εύλογης οργής του λαού μας», δήλωσε, λίγους μήνες μετά την έναρξη των διαδηλώσεων. «Νομίζω ότι μπορούν να συμφιλιωθούν και αυτό κάνουμε».
Χρειάστηκε η μεγαλύτερη διαμαρτυρία στους δρόμους των τελευταίων 50 ετών, αλλά ο Μακρόν τελικά άκουσε την οργή των κίτρινων γιλέκων.
Για έναν πρώην τραπεζίτη που μετατράπηκε σε υπουργό Οικονομίας, με ελάχιστη σχετική εμπειρία από την καθημερινή Γαλλία, η λύση του ήταν ένα τολμηρό χτύπημα δημοσίων σχέσεων: Μια πανεθνική περιοδεία σε δημαρχεία, μια ευκαιρία να ακούσει και να ακουστεί.
Ένας άνθρωπος που δεν ήταν ποτέ μακριά από τις κατηγορίες ότι είναι ένας πολιτικός του πύργου των ελεφαντοστού προσέφερε ένα ταπεινό πρόσωπο.
Πολιτικός στρατιώτης εν μέσω καταιγίδας
Μετά ήρθε ο κορονοϊός. Ο Μακρόν ανέπτυξε την προσέγγιση «όλα ή τίποτα» που προτιμούσε, με ένα από τα αυστηρότερα καθεστώτα αποκλεισμού στην Ευρώπη, σε επαναλαμβανόμενα κύματα, και ένα αυστηρό πρωτόκολλο εμβολιασμού.
«Βρισκόμαστε σε πόλεμο», δήλωσε στο έθνος τον Μάρτιο του 2020. «Μέρα και νύχτα, τίποτα δεν πρέπει να μας αποσπάσει την προσοχή από αυτόν».
Υιοθέτησε μια παρόμοια φιλοσοφία μετά την πανδημία, καθώς η παγκόσμια οικονομία αγωνιζόταν να ανακάμψει και οι εντάσεις σχετικά με την Ουκρανία απειλούσαν να στραγγαλίσουν την οικονομική ανάπτυξη.
Ο Μακρόν ξόδεψε μεγάλα ποσά, προστατεύοντας τις γαλλικές επιχειρήσεις και τους καταναλωτές από τις χειρότερες αυξήσεις των τιμών της ενέργειας, λίγους μήνες μετά τις μαζικές δαπάνες μετά τον Covid. Μέχρι το 2024, η Γαλλία είχε ένα από τα υψηλότερα ελλείμματα στην Ευρωζώνη, αλλά ο πρώην υπουργός Οικονομίας είχε πάρει αυτό που πλήρωσε.
Η γαλλική ανάπτυξη προβλέπεται να είναι 0,7% το 2024 και να αποκτήσει δυναμική το επόμενο έτος, δείχνοντας εντυπωσιακή ανθεκτικότητα μετά την πανδημία. Ο πληθωρισμός αναμένεται επίσης να μειωθεί σημαντικά.
Ο Μακρόν και οι υποστηρικτές του επισημαίνουν το οικονομικό του ιστορικό ως αρκετό λόγο για να τον ψηφίσουν. Αλλά οι Γάλλοι σπάνια είναι τόσο γενναιόδωροι με τους εν ενεργεία προέδρους τους - η ευγνωμοσύνη είναι σε έλλειψη.
Σήμερα, τα ποσοστά αποδοχής του Μακρόν βρίσκονται στο 30%, από σχεδόν 50% όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του, αλλά τα ποσοστά αποδοκιμασίας του (τώρα στο 65%) δεν έχουν πέσει κάτω από το 50% από τους πρώτους μήνες της θητείας του, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της Ipsos-Le Point. Οι Γάλλοι λατρεύουν να μισούν τους πολιτικούς τους και ο Μακρόν δεν διαφέρει. Το συνταγματικό όριο των δύο θητειών της χώρας σημαίνει ότι ο Μακρόν δεν μπορεί να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα για πρόεδρος το 2027.
Ένας νομοθέτης από το κόμμα του Μακρόν δήλωσε ότι η δημόσια απογοήτευση για τον Γάλλο πρόεδρο πηγάζει από το πόσο δημόσια επένδυσε στην κατεύθυνση της χώρας, καθιστώντας σαφές ότι οι τέσσερις πρωθυπουργοί του ακολουθούσαν αυστηρά το παράδειγμά του.
Προειδοποιήσεις που δεν εισακούστηκαν;
Με την (αναμφισβήτητα αλαζονική) αυτοπεποίθηση που χαρακτηρίζει την εικόνα του, ο Μακρόν προειδοποίησε ξανά και ξανά για την απειλή της ακροδεξιάς.
«Δεν θέλω να ανήκω σε μια γενιά υπνοβατών, δεν θέλω να ανήκω σε μια γενιά που έχει ξεχάσει το δικό της παρελθόν ή που αρνείται να δει τα βάσανα του δικού της παρόντος», δήλωσε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2018.
Τελικά, μετά από χρόνια σταδιακής ακροδεξιάς προέλασης, οι ευρωεκλογές του 2024 είδαν την κεντρώα πολιτική του να βυθίζεται από το κάλεσμα της ακροδεξιάς.
Όπως η Μαρίν Λεπέν και ο υπαρχηγός της Τζόρνταν Μπαρντέλα του Εθνικού Συναγερμού σφυρηλατούσαν, πάρα πολλοί Γάλλοι ψηφοφόροι - που αγωνίζονταν με τις οικονομικές πιέσεις και τις αντιμεταναστευτικές αφηγήσεις - αισθάνονταν αγνοημένοι ή μη ακουόμενοι, εκείνοι που στη δική του ομιλία κατά την ορκωμοσία ο Μακρόν είχε αποκαλέσει «Γάλλους άνδρες και Γαλλίδες που αισθάνονται ξεχασμένοι από αυτό το τεράστιο παγκόσμιο κίνημα».
Ακούραστοι και αγνοημένοι αισθάνθηκαν πολλοί εργαζόμενοι Γάλλοι πολίτες το 2023, καθώς η οργή για την αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης προκάλεσε πολύμηνες διαδηλώσεις.
Ήταν ένας γόρδιος δεσμός που δημιούργησε ο ίδιος ο Μακρόν.
Η επίλυση του θανάσιμου διλήμματος χρηματοδότησης των συντάξεων ήταν μια υγιής πολιτική στα χαρτιά, αλλά πουλήθηκε θλιβερά στο κοινό. Τελικά οδηγήθηκε στο νόμο χωρίς τη συγκατάθεση των νομοθετών: Η κυβέρνηση αποφάσισε με διάταγμα.
Αφαιρώντας την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία το 2022 και χτυπημένος από την απόρριψη του οράματός του στις ευρωεκλογές του 2024, έπαιξε με την πίστη του στο γαλλικό εκλογικό σώμα.
«Είναι πάνω απ' όλα μια πράξη εμπιστοσύνης», δήλωσε ο Μακρόν καθώς προκήρυξε πρόωρες βουλευτικές εκλογές, «στην ικανότητα του γαλλικού λαού να λάβει την πιο δίκαιη απόφαση».
Πολλοί στη Γαλλία αναρωτήθηκαν γιατί. Μεταξύ των βουλευτών του κόμματος του Μακρόν, υπήρχε «μεγάλη ακατανοησία», δήλωσε στο CNN ο νομοθέτης.
Παλεύοντας με τη δυσμενή κοινοβουλευτική αριθμητική, «θα γινόταν σε κάθε περίπτωση», δήλωσε ο βουλευτής. «Νομίζω ότι αυτό που το έκανε πιο δύσκολο για μένα σε σχέση με τους άλλους είναι ότι αυτός που πάτησε το κουμπί είναι ο πρόεδρος, οπότε προφανώς αυτός φταίει».
Το αποτέλεσμα ήταν ουσιαστικά ένα δημοψήφισμα για τον ίδιο τον Μακρόν. Η κεντρώα συμμαχία του Ensemble κατέχει πλέον 163 έδρες, πολύ λιγότερες από τις 245 έδρες που πήρε το 2022, και ο ίδιος παρουσιάζει μια αποδυναμωμένη φιγούρα στο εξωτερικό και στο εσωτερικό.
Η ακροδεξιά υποστηρίζει ότι δεν αποτελεί απειλή για τη Γαλλία.
«Δεν αντιπροσωπεύουμε κανέναν κίνδυνο, εκτός από το να κάνουμε (τον Μακρόν) να χάσει την εξουσία», δήλωσε η Μαρίν Λεπέν στο CNN την περασμένη εβδομάδα. Αλλά υπάρχει πραγματικός φόβος για την επιστροφή στην εξουσία των πολιτικών ταυτότητας σε πολλά μέρη της σημερινής πολιτισμικά πλούσιας, αλλά περίπλοκης Γαλλίας.
Τώρα που η ακροδεξιά έχει εισβάλει στη νομοθετική εξουσία -και έχει βάλει στο στόχαστρό της το Μέγαρο των Ηλυσίων το 2027- η απειλή που θέτουν οι νίκες του Εθνικού Συναγερμού δεν περιορίζεται στον εγωισμό του Μακρόν.
Για αμέτρητες κοινότητες στη Γαλλία - Γάλλους ή μετανάστες - η κληρονομιά του τζόγου ενός ανθρώπου και η αβεβαιότητα που αποτελεί την κληρονομιά του, θα απαιτήσει ένα πολύ υψηλότερο τίμημα.